Δρ. Γεώργιος Σκρουμπέλος
Μηχανολόγος Μηχανικός- Γενικός Διευθυντής RMS ΕΞΥΠΠ
Η ψυχική υγεία στους χώρους εργασίας αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα επαγγελματικής ασφάλειας και υγείας στην Ευρώπη παρά το γεγονός ότι τη δημοσιότητα την απασχολούν περισσότερο τα «ηχηρά» ατυχήματα. Ο κόσμος όμως αλλάζει με επιταχυνόμενους ρυθμούς: Οι σύγχρονες απαιτήσεις της εργασίας, η εντατικοποίηση των ρυθμών, η ψηφιοποίηση, η τηλεργασία, η εργασιακή ανασφάλεια και οι κοινωνικές αλλαγές έχουν αυξήσει σημαντικά τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, επηρεάζοντας άμεσα την υγεία, την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA) ξεκίνησε τη νέα πανευρωπαϊκή εκστρατεία ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης με θέμα την ψυχική υγεία στην εργασία. Η εκστρατεία έχει ως στόχο να ενισχύσει την κατανόηση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων, να προωθήσει την πρόληψη και να βοηθήσει επιχειρήσεις και εργαζόμενους να δημιουργήσουν ένα πιο υγιές και υποστηρικτικό εργασιακό περιβάλλον.
Η ψυχική υγεία ως ζήτημα ασφάλειας και υγείας
Για πολλά χρόνια, η επαγγελματική ασφάλεια επικεντρωνόταν κυρίως στους φυσικούς κινδύνους: πτώσεις, μηχανήματα, θόρυβο, χημικούς παράγοντες ή ηλεκτροπληξία. Ωστόσο, σήμερα αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ότι οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν εξίσου σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία ακόμη και σε τεχνικά επαγγέλματα όπως αυτά των εγκαταστατών, των συντηρητών ή ακόμη των οικοδόμων ή των χειριστών μηχανών και οχημάτων.
Το εργασιακό άγχος, η επαγγελματική εξουθένωση (burnout), η πίεση χρόνου, η παρενόχληση, η βία στην εργασία, η έλλειψη υποστήριξης, η ασαφής κατανομή ρόλων και η εργασιακή ανασφάλεια αποτελούν βασικές πηγές ψυχοκοινωνικού κινδύνου. Οι παράγοντες αυτοί μπορούν να οδηγήσουν σε:
- Άγχος και κατάθλιψη
- Σωματικά προβλήματα υγείας
- Μειωμένη συγκέντρωση
- Αυξημένη πιθανότητα ατυχημάτων λόγω λανθασμένων χειρισμών, βιαστικών αποφάσεων, έλλειψης διαύγειας κλπ.
- Χαμηλή παραγωγικότητα
- Αυξημένες απουσίες από την εργασία
- Υψηλή εναλλαγή προσωπικού
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές μελέτες, σημαντικό ποσοστό εργαζομένων δηλώνει ότι βιώνει άγχος σε καθημερινή βάση λόγω εργασίας, ενώ η ψυχική επιβάρυνση αποτελεί πλέον μία από τις βασικότερες αιτίες απουσίας από την εργασία στην Ευρώπη. Αντίστοιχες μελέτες στις ΗΠΑ και των Καναδά εμφανίζουν παρόμοια αποτελέσματα.
Η νέα εκστρατεία της EU–OSHA για την «Προαγωγή της ψυχικής υγείας στην εργασία με τη συμμετοχή όλων»
https://osha.europa.eu/el/campaigns-and-awards/healthy-workplaces-campaigns
Η νέα εκστρατεία της EU-OSHA έρχεται να αναδείξει ότι η ψυχική υγεία δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά ευθύνη ολόκληρου του οργανισμού. Η προσέγγιση της εκστρατείας βασίζεται στην πρόληψη και στη δημιουργία υγιών εργασιακών περιβαλλόντων όπου οι εργαζόμενοι νιώθουν ασφάλεια, υποστήριξη και σεβασμό.
Η εκστρατεία προωθεί την αρχή ότι η καλή ψυχική υγεία δεν αποτελεί μόνο ηθική υποχρέωση, αλλά και βασικό παράγοντα βιώσιμης ανάπτυξης για τις επιχειρήσεις. Ένας οργανισμός που επενδύει στην ευημερία των εργαζομένων του επιτυγχάνει καλύτερη απόδοση, μειωμένα ατυχήματα, μεγαλύτερη δέσμευση προσωπικού και ισχυρότερη εταιρική κουλτούρα.
Επιπλέον, αλλάζουν και τα χαρακτηριστικά του εργαζόμενου πληθυσμού. Η Γενιά Ζ θα αποτελεί το 30% των εργαζομένων μέχρι το 2030. Αυτή η γενιά παρουσιάζει αυξημένη ευαισθησία στις «ανθρώπινες» συνθήκες εργασίας δίνοντας έμφαση σε μία ποιότητα ζωής αποσυνδεδεμένη από την σταδιοδρομία άρα και την πίεση στην εργασία.
Οι βασικοί στόχοι της εκστρατείας
Η EU-OSHA μέσα από τη νέα της πρωτοβουλία επιδιώκει:
- Ευαισθητοποίηση για τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους
Πολλές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα οι μικρομεσαίες που στην Ελλάδα αποτελούν το 99% του συνόλου, εξακολουθούν να υποτιμούν τη σημασία των ψυχοκοινωνικών κινδύνων ή να θεωρούν ότι δεν μπορούν να αξιολογηθούν και να διαχειριστούν. Η εκστρατεία στοχεύει στην ενημέρωση εργοδοτών και εργαζομένων σχετικά με τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει το χρόνιο εργασιακό στρες στην υγεία και στην ασφάλεια.
- Προώθηση της πρόληψης
Η πρόληψη αποτελεί θεμελιώδη αρχή της επαγγελματικής ασφάλειας. Η EU-OSHA τονίζει ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι πρέπει να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως και οι φυσικοί κίνδυνοι: μέσω εκτίμησης κινδύνου, λήψης μέτρων και συνεχούς παρακολούθησης.
- Δημιουργία υγιούς εργασιακής κουλτούρας
Η ψυχική υγεία συνδέεται άμεσα με το εργασιακό κλίμα. Η εκστρατεία προωθεί ένα μοντέλο διοίκησης που βασίζεται στον σεβασμό, στην επικοινωνία, στη συμμετοχή των εργαζομένων και στην έγκαιρη αναγνώριση προβλημάτων.
- Υποστήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων
Οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις συχνά δεν διαθέτουν εξειδικευμένους πόρους ή οργανωμένα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού. Η EU-OSHA παρέχει πρακτικά εργαλεία, οδηγούς και καλές πρακτικές ώστε ακόμη και μικρές επιχειρήσεις να μπορούν να εφαρμόσουν αποτελεσματικά μέτρα υποστήριξης της ψυχικής υγείας.
Οι νέες προκλήσεις της σύγχρονης εργασίας
Η ανάγκη για δράση έγινε ακόμη πιο εμφανής μετά την πανδημία COVID-19, η οποία άλλαξε ριζικά τον τρόπο εργασίας. Η τηλεργασία, η συνεχής ψηφιακή συνδεσιμότητα και η δυσκολία διαχωρισμού προσωπικής και επαγγελματικής ζωής δημιούργησαν νέες μορφές ψυχικής επιβάρυνσης.
Παράλληλα, η ταχεία τεχνολογική εξέλιξη, οι αυξημένες απαιτήσεις παραγωγικότητας και η αβεβαιότητα στην αγορά εργασίας εντείνουν το αίσθημα πίεσης σε πολλούς εργαζόμενους.
Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται επίσης:
- Στους νέους εργαζόμενους
- Στους εργαζόμενους πρώτης γραμμής
- Στις γυναίκες
- Στα άτομα που εργάζονται απομονωμένα
- Στους εργαζόμενους σε επισφαλείς μορφές απασχόλησης
Οι ομάδες αυτές εμφανίζουν συχνά αυξημένη ευαλωτότητα σε θέματα ψυχικής υγείας.
Ο ρόλος των εργοδοτών
Η νέα εκστρατεία υπογραμμίζει ότι οι εργοδότες έχουν καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη και διαχείριση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων. Η νομοθεσία για την ασφάλεια και υγεία στην εργασία επιβάλλει ήδη την υποχρέωση αξιολόγησης όλων των κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων των ψυχοκοινωνικών.
Μερικά βασικά μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν είναι:
- Ρεαλιστική κατανομή φόρτου εργασίας
- Σαφείς ρόλοι και αρμοδιότητες
- Εκπαίδευση στελεχών στη διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού
- Διαδικασίες αντιμετώπισης παρενόχλησης και βίας (σωματικής και λεκτικής)
- Ενίσχυση της συμμετοχής εργαζομένων
- Ευελιξία όπου είναι εφικτό
- Προγράμματα υποστήριξης εργαζομένων
- Προώθηση ισορροπίας επαγγελματικής και προσωπικής ζωής
Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος εμπιστοσύνης όπου οι εργαζόμενοι μπορούν να εκφράζουν δυσκολίες χωρίς φόβο στιγματισμού θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική.
Ο ρόλος του Τεχνικού Ασφαλείας και της Διοίκησης
Η διαχείριση της ψυχικής υγείας δεν αποτελεί αποκλειστικά αρμοδιότητα του τμήματος Ανθρώπινου Δυναμικού. Ο Τεχνικός Ασφαλείας, ο Ιατρός Εργασίας και η Διοίκηση οφείλουν να συνεργάζονται για την αναγνώριση και αντιμετώπιση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων.
Η ενσωμάτωση των παραγόντων αυτών στις εκτιμήσεις επαγγελματικού κινδύνου αποτελεί πλέον αναγκαία πρακτική. Η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη:
- Οργάνωση εργασίας
- Ωράρια
- Εργασιακή πίεση
- Διαπροσωπικές σχέσεις
- Επίπεδο υποστήριξης
- Απαιτήσεις ρόλου
Παράλληλα, η εκπαίδευση προϊσταμένων και εργαζομένων μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην πρόληψη προβλημάτων και στην έγκαιρη αναγνώριση ενδείξεων ψυχικής επιβάρυνσης.
Η ψυχική υγεία ως επένδυση
Η EU-OSHA τονίζει ότι η επένδυση στην ψυχική υγεία δεν αποτελεί κόστος αλλά στρατηγική επιλογή με σημαντικά οφέλη. Επιχειρήσεις που εφαρμόζουν πολιτικές ευημερίας παρουσιάζουν:
- Μειωμένες απουσίες
- Καλύτερη απόδοση
- Αυξημένη παραγωγικότητα
- Ισχυρότερη δέσμευση εργαζομένων
- Μειωμένα εργατικά ατυχήματα
- Βελτιωμένη εταιρική εικόνα
Σε μια εποχή όπου η προσέλκυση και διατήρηση ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί κρίσιμο ζήτημα, η δημιουργία ενός ασφαλούς και υποστηρικτικού εργασιακού περιβάλλοντος αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Συμπέρασμα
Η νέα εκστρατεία της EU-OSHA για την ψυχική υγεία στην εργασία αναδεικνύει μια πραγματικότητα που πλέον δεν μπορεί να αγνοηθεί: η υγεία των εργαζομένων δεν περιορίζεται μόνο στη σωματική ασφάλεια, αλλά περιλαμβάνει και την ψυχική ευημερία.
Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι αποτελούν σύγχρονη πρόκληση για όλους τους οργανισμούς και απαιτούν συστηματική προσέγγιση, πρόληψη και ενεργή συμμετοχή της διοίκησης και των εργαζομένων. Η δημιουργία υγιών χώρων εργασίας δεν είναι απλώς υποχρέωση συμμόρφωσης με τη νομοθεσία, αλλά βασική προϋπόθεση για βιώσιμες, ανθρώπινες και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε μία χώρα στην οποία οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας.
Η ψυχική υγεία στην εργασία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θεμελιώδες δικαίωμα και βασικός πυλώνας μιας σύγχρονης κουλτούρας ασφάλειας και υγείας.
