Γράφει ο Δημήτρης Ταΐρης BEng, MSc
Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός / Μηχανικός Περιβάλλοντος
ΤΑΪΡΗΣ ΑΕΒΕ   –   ΕΝΩΜΕΝΗ ΨΥΚΤΙΚΗ ΑΕ
Αντιπρόεδρος – Πανελλήνια Ένωση Ψύξης Κλιματισμού και Αντλιών Θερμότητας
Ειδικός Απεσταλμένος – Ευρωπαϊκό Σωματείο Εργοληπτών Ψύξης και Αντλιών Θερμότητας (AREA)
Chairman – Sustainable Innovation Workgroup (AREA)

Πριν δύο χρόνια και τρεις μήνες περίπου, τον Φεβρουάριο του 2024, δημοσιεύθηκε ο ΕΚ573/2024 γνωστός και ως FGAS 3.0. Μόλις 7 μήνες μετά ακολούθησε ο εφαρμοστικός κανονισμός ΕΚ2215/2024 που διευθετεί τα των νέων πιστοποιήσεων.

Οι πολυαναμενόμενοι αυτοί κανονισμοί άλλαξαν για τα καλά το τοπίο της Ευρωπαϊκής βιομηχανίας ψύξης, κλιματισμού και αντλιών θερμότητας. Τέθηκαν νέες αυστηρότερες μειώσεις ποσοστώσεων με τελικό στόχο το μηδέν (0) έως το 2050, αυστηρότερες απαγορεύσεις ψυκτικών ρευστών σε νέο εξοπλισμό αλλά και αυστηρότερες προδιαγραφές στην συντήρηση και επισκευή υφιστάμενου εξοπλισμού. Ακόμα και οι εξαγωγές εκτός ΕΕ εξοπλισμού που περιέχει  φθοριομένα ψυκτικά ρευστά, δεν την γλύτωσαν με αυστηρά όρια στο GWP να περιορίζουν τους κατασκευαστές εξοπλισμού αντιπαρατάσσοντάς τους σε άνισο ανταγωνισμό με κατασκευαστές από τρίτες χώρες.

Με τα πρώτα δύο χρόνια λοιπόν του FGAS 3.0 να έχουν περάσει, και έχοντας ένα ξεκάθαρο ευρωπαϊκό πλάνο για το μέλλον, όλοι αναρωτιόμαστε, και τώρα τι κάνουμε; Ποιες είναι οι εναλλακτικές μας για νέες εγκαταστάσεις; Είναι τα «φυσικά» ρευστά τελικά η λύση;  Σε ποιο νέο ρευστό να επενδύσω; Τι πιστοποίηση χρειάζομαι για να εργαστώ και πως θα την αποκτήσω;

Ξεκινώντας την ανάλυση θα ήθελα να διευκρινίσω ότι σε πάρα πολλές κατηγορίες εξοπλισμού υπάρχει η εξαίρεση για χρήση μεγαλύτερου GWP από αυτό της απαγόρευσης υπό την αίρεση της τήρησης απαιτήσεων ασφαλείας, κάτι που όμως απαιτεί την απαραίτητη τεκμηρίωση, γνωστοποίηση και ανάληψη ευθύνης. Στα πλαίσια του άρθρου και της γενικότερης μετάβασης, οι περιπτώσεις αυτές θα είναι πρακτικά ελάχιστες και θα υιοθετούνται μόνο όπου υπάρχει ακόμα διαθεσιμότητα «παλαιότερου» εξοπλισμού για την κάλυψη αυτής της ανάγκης. Για όλες τις άλλες περιπτώσεις ισχύουν κανονικά οι απαγορεύσεις και η μετάβαση που αναφέρεται.

Θα ήθελα επίσης να αναφέρω ότι η αναθεώρηση του κανονισμού REACH με τις κρίσιμες για τον κλάδο μας αποφάσεις δεν αναμένεται πριν το 2029. Για πρώτη φορά μετά από τέσσερα περίπου χρόνια νιώθω αισιόδοξος ότι τα ψυκτικά ρευστά που ανήκουν στην κατηγορία των PFAS δεν θα απαγορευτούν άμεσα όπως αναμενόταν αλλά θα αφεθούν στη ρύθμιση του κανονισμού ΕΚ573/2024.

Ανάλυση εξοπλισμού και επιλογών ρευστού

Σύμφωνα με το παράρτημα 4 του ΕΚ573/2024 ισχύουν όλες οι παρακάτω απαγορεύσεις:

 

ΝΕΟΣ ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΛΙΩΝ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΗΜ/ΝΙΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ
Μονάδες κλιματισμού και αντλιών θερμότητας Split.

(Περιλαμβάνει αντλίες θερμότητας διπλών αεραγωγών)

 Single Split Μονάδες με λιγότερο από 3kg φθοριομένα ΑΘ* του Παραρτήματος 1 (HFC) και GWP≥750 1/1/2025
Split αέρος-νερού με ψυκτική ισχύ έως και 12kW που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2027
Split αέρος-αέρος με ψυκτική ισχύ έως και 12kW που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2029
Split με ψυκτική ισχύ έως και 12kW που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας 1/1/2035

*ΑΘ = Αέρια του Θερμοκηπίου

Στην πρώτη ομάδα του διαιρούμενου εξοπλισμού κλιματισμού μικρού μεγέθους (κάτω από 3kg) παρατηρούμε ότι ήδη η πρώτη φάση μετάβασης από το R410A σε R32 έχει ολοκληρωθεί σχεδόν από το 2020, αρκετά νωρίτερα δηλαδή από την καταληκτική της ημερομηνία. Η κατηγορία των διαιρούμενων μονάδων (split) κλιματισμού και αντλιών θερμότητας μικρής ισχύος (έως και 12kW) γενικότερα όμως έχει μπροστά της άλλες δύο φάσεις μετάβασης. Η δεύτερη φάση ξεκινάει από 1/1/2027 και από 1/1/2029 όπου όλες οι νέες μονάδες αυτού του τύπου (split αέρος/νερού και split αέρος/αέρος αντίστοιχα) θα πρέπει να είναι σχεδιασμένες για ρευστά κάτω του 150 GWP, ενώ η τρίτη και τελική φάση με ημερομηνία μετάβασης την 1/1/2035, απαιτεί την απουσία φθοριομένων ΑΘ σε όλες τις μονάδες αυτού του τύπου. Η αγορά στην ΕΕ ήδη βαδίζει προς την αποκλειστική χρήση του R290 ως ρευστό στις μονάδες split προσπερνώντας το μεσοδιάστημα όπου ένα φθοριομένο ΑΘ με GWP μικρότερο του 150 θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για μερικά χρόνια.

Κάτι που δεν έχουν σκεφτεί οι περισσότεροι είναι και το γεγονός ότι οι νεοεισερχόμενοι εισαγωγείς προγεμισμένου εξοπλισμού στο χώρο που φυσικά δεν διαθέτουν ποσόστωση και δεν κατάφεραν να την εξασφαλίσουν, θα καταφύγουν στην λύση εισαγωγής split με R290 ώστε να προσπεράσουν την όλη δυσκολία της ποσόστωσης ενισχύοντας έτσι ακόμα περισσότερο την αγορά που στηρίζει και προωθεί το R290 στα μικρά split.

Μονάδες split βέβαια είναι και οι γνωστές ντουλάπες και τα VRV/VRF συστήματα. Είναι όμως εφικτό να λειτουργούν με ασφάλεια μεγάλες σχετικά ποσότητες υδρογονανθράκων σε τέτοιου είδους συστήματα; Θα συντηρούνται σύμφωνα με τις αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας; Η απάντηση και στις δύο ερωτήσεις θα είναι μάλλον όχι καθώς το ρίσκο και το κόστος του κατασκευαστή αυξάνεται δυσανάλογα σε σχέση με την αξία πώλησης του μηχανήματος και το επίπεδο εγκατάστασης και συντήρησης που θα υπόκειται. Ήδη κάποιοι κατασκευαστές VRV/VRF εξετάζουν την μετάβαση στο R744 που είναι αρκετά πιο ακίνδυνο λόγω της Α1 κατάταξής του. Το μέλλον λοιπόν των split μεταβαίνει με ταχύς ρυθμούς προς το προπάνιο και το διοξείδιο του άνθρακα ανάλογα την ποσότητα πλήρωσης.

Στη δεύτερη ομάδα του διαιρούμενου εξοπλισμού ισχύουν:

 

ΝΕΟΣ ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΛΙΩΝ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΗΜ/ΝΙΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ
Μονάδες κλιματισμού και αντλιών θερμότητας Split.

(Περιλαμβάνει αντλίες θερμότητας διπλών αεραγωγών)

 Split με ψυκτική ισχύ μεγαλύτερη από 12kW που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥750, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2029
Split με ψυκτική ισχύ από 12kW έως και 50kW, που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2033

Με την ψυκτική ισχύ σε μεγαλύτερες διαιρούμενες μονάδες να αυξάνεται μεγαλώνουν και οι ανάγκες σε ποσότητα ψυκτικού ρευστού. Η αγορά θα διαιρεθεί κατά τη γνώμη μου μεταξύ κατασκευαστών που θα επιλέξουν απ’ ευθείας την χρήση του R290 και θα προσπεράσουν την ανάγκη των σταδιακών μεταβάσεων και των κατασκευαστών που θα επιλέξουν την χρήση A2L ώστε να καλύψουν την ανάγκη για λιγότερο επικίνδυνα ρευστά. Τα επικρατέστερα A2L ρευστά είναι κατά τη γνώμη μου τα R454C, R455A, R1234yf, R1234ze με τα πρώτα δύο να παρουσιάζουν συμπεριφορές παρόμοιες με των R404A/R407C και τα επόμενα δύο να συμπεριφέρονται περίπου όπως το R134a.

Σε μεγαλύτερες μονάδες split τύπου VRV/VRF, όπως και προηγουμένως, θεωρώ ότι λόγω της μεγάλης ποσότητας ψυκτικού ρευστού, η μόνη οδός θα είναι με τη χρήση R744. Η πιθανότητα χρήσης οποιουδήποτε εύφλεκτου ή τοξικού ρευστού μάλλον θα αποκλειστεί λόγω του υψηλού κινδύνου.

Για τις αυτόνομες μονάδες κλιματισμού και αντλιών θερμότητας ισχύουν τα εξής:

 

ΝΕΟΣ ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΛΙΩΝ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΗΜ/ΝΙΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ
Αυτόνομος εξοπλισμός κλιματισμού και αντλιών θερμότητας, (εκτός από ψύκτες) Plug-in και μετακινούμενος από τον χρήστη κλιματισμός δωματίου που περιέχει HFC με GWP≥150 1/1/2020
Plug-in δωματίου, monoblock κλιματισμού και λοιποί αυτόνομοι εξοπλισμοί αντλιών θερμότητας με ψυκτική ισχύ έως και 12kW που περιέχουν HFC με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας οπότε και το όριο γίνεται GWP≥750. 1/1/2027
Plug-in δωματίου, monoblock κλιματισμού και λοιποί αυτόνομοι εξοπλισμοί αντλιών θερμότητας με ψυκτική ισχύ έως και 12kW που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας οπότε και το όριο γίνεται GWP≥750. 1/1/2032
Monoblock κλιματισμού και λοιποί αυτόνομοι εξοπλισμοί κλιματισμού και αντλιών θερμότητας με ψυκτική ισχύ από 12kW έως και 50kW που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας οπότε και το όριο γίνεται GWP≥750. 1/1/2027
Λοιπές αυτόνομες μονάδες κλιματισμού και αντλιών θερμότητας που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας οπότε και το όριο γίνεται GWP≥750. 1/1/2030

 

Εδώ παρατηρούμε πως όλες οι μονάδες plug-in και monoblock μικρής ισχύος έχουν ήδη μεταβεί σε υδρογονάνθρακες (R290/R600a/R1270) ή θα μεταβούν το αργότερο το 2032 μιας και το μικρό μέγεθος δεν επιτρέπει την επιλογή άλλου φυσικού ρευστού λόγω κόστους και η υφιστάμενη αγορά με R32 σταδιακά εξαντλείται. Προσωπικά δεν έχω δει ή ακούσει για κατασκευαστές εξοπλισμού που να έχουν επιλέξει την οδό της σταδιακής μετάβασης με κάποιο ρευστό όπως το R454C/R455A για το μεσοδιάστημα του 2027-2032 και θεωρώ πως για συσκευές μαζικές παραγωγής όπως οι plug-in δεν θα συνέφερε οικονομικά και παραγωγικά η ανάπτυξη δύο προϊοντικών σειρών με την μία να έχει ημερομηνία λήξης μόλις σε 5 χρόνια από την έναρξή της.

Οι μονάδες monoblock ισχύος μεταξύ 12kW και 50kW όπως φαίνεται θα ακολουθήσουν διπλή οδό με μέρος αυτών να χρησιμοποιούν R290 με άμεση εφαρμογή ενώ σε άλλες να προτιμάται η χρήση φθοριομένων ΦΑ όπως το R454C/R455A για ένα χρονικό διάστημα έως περίπου το 2040 όπου και τα φθοριομένα ΦΑ θα αρχίσουν να εκλείπουν. Η ισχύς παραμένει σχετικά χαμηλή για την χρήση ημίκλειστων συμπιεστών και άρα το χαμηλό κόστος των ερμητικών συμπιεστών πρακτικά απαγορεύει την χρήση των γνωστών HFO που δεν θα εκλείψουν καθόλου.

Οι μεγαλύτερες από 50kW μονάδες θεωρώ ότι θα πορευτούν και αυτές με την υιοθέτηση της διπλής οδού έως περίπου το 2040, από όπου και έπειτα θα κυριαρχούν αναγκαστικά τα φυσικά ρευστά και τα HFO, με ότι βασίζεται σε HFC πια να έχει εκλείψει. Ανάλογα την εφαρμογή και τη βιομηχανία, το φάσμα των ρευστών που θα χρησιμοποιηθούν θα είναι ευρύ, με μονάδες R717 και R744 να υιοθετούνται στην βιομηχανία αλλά και μονάδες R1234yf και R1234ze να συνεχίζουν να παίζουν σημαντικό ρόλο λόγω του χαμηλότερου κόστους, αυξημένης αξιοπιστίας και μειωμένης επικινδυνότητας.

Για τους ψύκτες που διαθέτουν δική τους ξεχωριστή κατάταξη στον κανονισμό ΕΚ573, ισχύουν τα εξής:

 

ΝΕΟΣ ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΝΤΛΙΩΝ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΗΜ/ΝΙΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ
Ψύκτες που περιέχουν / εξαρτώνται από φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150 και διαθέτουν ψυκτική ισχύ έως και 12kW, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2027
και διαθέτουν ψυκτική ισχύ έως και 12kW, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2032
με GWP≥750 και διαθέτουν ψυκτική ισχύ μεγαλύτερη από 12kW, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2027

Οι ψύκτες βρίσκονται στην πιο πλεονεκτική θέση ανάμεσα στις κατηγορίες απαγορεύσεων. Ναι μεν οι μικρής ισχύος έως και 12kW θα έχουν την τύχη του κλιματισμού και αντλιών θερμότητας, με υποχρεωτική μετάβαση από χαμηλό GWP μικρότερο του 150 σε R290, οι μεγαλύτεροι όμως που είναι και η συντριπτική πλειοψηφία της αγοράς, παραμένουν σε GWP<750 και άρα στα όρια του R513A/R450A (ασφαλές Α1 με χαρακτηριστικά σαν το R134a) σε όλο τον χρονικό ορίζοντα του κανονισμού. Φυσικά θα συνεχίσουν να υπάρχουν κατασκευαστές που θα προσφέρουν τις  εναλλακτικές των A2L όπως του R32 ή κάποιου HFO (R1234yf ή R1234ze) μιας και έχουν ήδη επενδύσει σε αυτά.

Λύσεις όπως το R290 έχουν ήδη αρχίσει να κυκλοφορούν, όμως όσο υπάρχουν διαθέσιμα φθοριομένα ρευστά στην αγορά, σχεδόν κανένας ιδιοκτήτης βιομηχανικής εγκατάστασης δεν θα είναι διατεθειμένος να ρισκάρει με τον αυξημένο κίνδυνο ενός A3.

Τελικά σε πολύ μεγάλο βάθος χρόνου, ίσως μετά το 2040 και με την έλλειψη των HFC να είναι πια γεγονός, όλο και περισσότεροι κατασκευαστές θα επικεντρώνονται σε λύσεις με HFO (R1234yf ή R1234ze) ή σε ψύκτες R717 κρίσιμης πλήρωσης αν το κόστος δεν είναι υπερβολικό ή σε ψύκτες R744 αν οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι πιο ήπιες. Κάπου εδώ το χαμηλότερο κόστος των ψυκτών R290, σε σχέση με τα R744 και R717, σε μικρά και μέσα συστήματα θεωρώ ότι θα δελεάσει αρκετούς ιδιοκτήτες.

Η τελευταία κύρια κατηγορία που μας απασχολεί περιλαμβάνει:

 

ΝΕΟΣ ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΨΥΞΗΣ ΗΜ/ΝΙΑ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗΣ
Ψυγεία και καταψύκτες οικιακού τύπου που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2026
Ψυγεία και καταψύκτες για εμπορική χρήση (αυτόνομες μονάδες) που περιέχουν φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150. 1/1/2025
Οποιαδήποτε αυτόνομη ψυκτική μονάδα, εκτός από ψύκτες, που περιέχουν από φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2025
Εξοπλισμός ψύξης, (εκτός από ψύκτες) που περιέχουν/εξαρτώνται από φθοριομένα ΑΘ με GWP≥2500. Εξαιρούνται οι εφαρμογές για -50oC και κάτω. 1/1/2025
που περιέχουν/εξαρτώνται από φθοριομένα ΑΘ με GWP≥150, εκτός αν απαιτείται να καλύψουν περιπτώσεις ασφαλείας. 1/1/2030
Μηχανοστάσια εμπορικής χρήσης με ψυκτική ισχύ ≥ 40kW που περιέχουν/εξαρτώνται από HFC με GWP≥150, εκτός από το πρωτεύων κύκλωμα σε κλιμακωτά συστήματα όπου μπορούν να χρησιμοποιηθούν φθοριομένα ΑΘ με GWP<1500 1/1/2022

Η στατική ψύξη χωρίζεται σε 2 μεγάλες κατηγορίες:

Α) την κατηγορία οικιακού και επαγγελματικού εξοπλισμού με μικρή ψυκτική ισχύ όπου πρακτικά έχει ήδη μεταβεί στο R290 ή στο R600a και διαθέτει μικρή πλήρωση (~150γρ και κάτω). Στην κατηγορία αυτή ανήκουν οικιακά ψυγεία και καταψύκτες, αφυγραντήρες και άλλες παρόμοιες μικρο-συσκευές, ψυγεία μπουκαλιών και αναψυκτικών, πάγκοι, αυτόνομες βούτες και self-service κτλ.

Β) την κατηγορία του επαγγελματικού και βιομηχανικού εξοπλισμού με μεγαλύτερη ισχύ και συστήματα που δεν είναι σφραγισμένα ερμητικά. Εδώ οι ποσότητες ψυκτικού ρευστού είναι μεγάλες και η χρήση του R290 καθολικά απαγορευτική. Τα super market με ισχύ μεγαλύτερη από 40kW (και μηχανοστάσια με 2 ή περισσότερους συμπιεστές) έχουν ήδη επιλέξει κατά πλειοψηφία, από το 2022, την οδό του υπερκρίσημου R744 ενώ κάποιες αλυσίδες πειραματίζονται με λύσεις όπως, αυτόνομες σφραγισμένες υδρόψυκτες μονάδες R290 και δευτερεύουσα ψύξη με κύκλο νερού και dry cooler, ψύκτες R449A/R134a/R513A και cascade R744, ή ακόμα και ψυκτών αμμωνίας κρίσιμης πλήρωσης (<50kg) για μεγάλη ισχύ, με κύκλο γλυκόλης στην συντήρηση και κύκλο υποκρίσημου R744 στην κατάψυξη.

Η υπόλοιπη αγορά ψύξης στη λιανική πώληση με μη σφραγισμένο εξοπλισμό και μικρή ψυκτική ισχύ εκτιμώ ότι θα καταφύγει σε λύσεις με ρευστά A2L όπως τα R454C/R455A ή σε μικρά αυτόνομα συστήματα R744 με διβάθμιους συμπιεστές (ερμητικούς ή ημι-ερμητικούς) που αρχίζουν σιγά σιγά να εμφανίζονται.

Τα μεγαλύτερα επαγγελματικά και τα βιομηχανικά συστήματα θα αναζητήσουν λύσεις με μεγαλύτερη ενεργειακή απόδοση από αυτή του υπερκρίσημου R744 σε πολλές περιπτώσεις. Εδώ εκτιμώ ότι θα υπάρχει πλήθος λύσεων που θα υιοθετηθούν αλλά όλες θα περιφέρονται γύρω από το R744, το R717 και φθοριομένα ρευστά πολύ χαμηλού GWP (<150) R454C/R455A με το R290 να εμφανίζεται μόνο ως μικρός ψύκτης σε κάποιο intercooler για R744 ή σε κάποια μονάδα έκτακτης ανάγκης, κυρίως μετά το πέρας του 2040. Η υιοθέτηση δευτερευόντων μέσων (γλυκόλες και άλλα θερμοαγώγιμα ρευστά) θα δει σίγουρα το φως της ημέρας σε αρκετές μελέτες όπου θα διεξάγεται διαφορετικός σχεδιασμός κατά περίπτωση μιας και ο μελετητής θα προσπαθεί να εξάγει το βέλτιστο ενεργειακό όφελος. Εκτιμώ ότι θα δούμε πολλές λύσεις με χρήση cascade DX ή cascade pumped R744 σε χαμηλές/μέσες θερμοκρασίες και R717 ή κάποιου A2L σε μέσες/υψηλές θερμοκρασίες.

Απαιτήσεις πιστοποίησης για εργασία

Σύμφωνα με τον ΕΚ2215/2024, οι νέες πιστοποιήσεις που απαιτούνται για εργασία σε ψυκτικά και συναφή συστήματα είναι:

 

Τύπος Πιστοποιητικού Περιγραφή καλυπτόμενων εργασιών
Α1 Εργασίες που αφορούν τα φθοριομένα ψυκτικά ρευστά και τους υδρογονάνθρακες. Δεν υπάρχει περιορισμός στην ποσότητα του ρευστού που μπορεί να διαχειριστεί ο τεχνικός.
Α2 Εργασίες που αφορούν τα φθοριομένα ψυκτικά ρευστά και τους υδρογονάνθρακες. Ο τεχνικός μπορεί να διαχειριστεί ποσότητες έως τα 3kg ψυκτικού ρευστού ή τα 6kg σε περίπτωση που το ψυκτικό σύστημα είναι ερμητικά σφραγισμένο.
Β Εργασίες που αφορούν το ψυκτικό ρευστό R744 (διοξείδιο του άνθρακα). Δεν υπάρχει περιορισμός στην ποσότητα του ρευστού που μπορεί να διαχειριστεί ο τεχνικός.
Γ Εργασίες που αφορούν το ψυκτικό ρευστό R717 (αμμωνία). Δεν υπάρχει περιορισμός στην ποσότητα του ρευστού που μπορεί να διαχειριστεί ο τεχνικός.
Δ Εργασίες ανάκτησης που αφορούν φθοριομένα ψυκτικά ρευστά. Ο τεχνικός μπορεί να διαχειριστεί ποσότητες έως τα 3kg ψυκτικού ρευστού ή τα 6kg σε περίπτωση που το ψυκτικό σύστημα είναι ερμητικά σφραγισμένο.
Ε Μη επεμβατικός έλεγχος διαρροής στις παραπάνω εγκαταστάσεις που αφορούν φθοριομένα ψυκτικά ρευστά.

Όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενο άρθρο (Περί Πιστοποιήσεων, Σεπτέμβριος 2025), οι χώρες μέλη θα έπρεπε ήδη να έχουν προχωρήσει σε διαδικασίες πιστοποίησης με τους νέους κανονισμούς. Δυστυχώς έως και τις 26 Μαΐου μόνο 3 χώρες έχουν ξεκινήσει με δειλά βήματα και μόνο για τις κατηγορίες Α1/Α2. Για την χώρα μας δεν υπάρχει ακόμα καμία ενημέρωση ή χρονοδιάγραμμα από τα αρμόδια υπουργεία, ενώ για την Κυπριακή Δημοκρατία γνωρίζω ότι θα προβούν σε σχετικές ανακοινώσεις εντός του μήνα Ιουνίου 2026.

Πολλές χώρες, εκ των οποίων και η Ελλάδα, φαίνεται ότι έχουν επιλέξει την υποχρεωτικότητα της κατηγορίας Α1/Α2, θα είναι δηλαδή προαπαιτούμενη η κατοχή πιστοποίησης κατηγορίας Α1 ή Α2 πριν την απόκτηση της Β ή της Γ. Δυστυχώς αυτό περιπλέκει την διαδικασία για τους τεχνικούς που παραδοσιακά εργάζονται μόνο με αμμωνία ή ενδιαφέρονται μόνο για εγκαταστάσεις διοξειδίου και δεν έχουν εργαστεί ποτέ σε παραδοσιακά συστήματα με φθοριομένα αέρια.

Σε κάθε περίπτωση, τα παλιά πιστοποιητικά που έχουν εκδοθεί σύμφωνα με τους ΕΚ517/2014 και ΕΚ2067/2015 παραμένουν σε ισχύ με τους όρους που έχουν εκδοθεί έως τις 12 Μαρτίου 2029.

Καθώς κάποιες χώρες, συμπεριλαμβανόμενης και της Ελλάδας, δεν προσφέρουν σύστημα εκπαίδευσης/κατάρτισης αλλά μόνο την διαδικασία εξεταστικής για την πιστοποίηση, ο κάθε ενδιαφερόμενος δεν μπορεί να καλύψει με κάποιο εύκολο τρόπο το γνωστικό κενό που δημιουργείται από τις νέες απαιτήσεις. Ακριβώς αυτό το κενό στη γνώση, τα Ευρωπαϊκά προγράμματα REAL ALTERNATIVES 4 LIFE και SKILLSAFE EU δημιουργήθηκαν για να καλύψουν, προσφέροντας αναβάθμιση των γνώσεων των τεχνικών σε όλη τη Ευρωπαϊκή Ένωση. Αρκετές χώρες, μεταξύ αυτών και η Κύπρος, δείχνουν τη διάθεση να αναγνωρίσουν τα Ευρωπαϊκά αυτά προγράμματα και να μειώσουν ή ακόμα και να μηδενίσουν τις εκπαιδευτικές απαιτήσεις για πιστοποίηση πριν τις εξετάσεις μειώνοντας έτσι το βάρος σε χρόνο και χρήμα των ενδιαφερόμενων.

Επίλογος

Είναι προφανές ότι ο χρόνος των παραδοσιακών HFC και των μιγμάτων τους σύντομα τελειώνει. Οι υδρογονάνθρακες ήδη κυριαρχούν σε μικρές και πολύ μικρές μονάδες όλων των ειδών λόγω της μικρής ποσότητας ρευστού. Τα HFO λόγω της φύσης τους και της απουσίας τους από την διαδικασία ποσόστωσης θα παραμείνουν σε ικανή χρήση αν τελικά δεν καταργηθούν από την επερχόμενη αναθεώρηση του REACH. Η αμμωνία θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται σε βιομηχανικές εφαρμογές με μεγαλύτερη συχνότητα από το παρελθόν αλλά λόγω του υψηλού κόστους επένδυσης θα συναντάται μόνο σε συστήματα μεγάλης ισχύος με εξαίρεση ίσως την χρήση της σε ψύκτες κρίσιμης πλήρωσης. Το διοξείδιο του άνθρακα θα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο στην στατική ψύξη και σε ειδικούς ψύκτες αλλά οι χαμηλές ενεργειακές αποδόσεις των υπερκρίσημων συστημάτων θα αποτελεί τροχοπέδη στην ευρεία υιοθέτηση με πολλούς κατασκευαστές να είναι σε μόνιμη αναζήτηση υβριδικών συστημάτων.

Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω πως η κατάρτιση που θα λαμβάνει ο καθένας μας είναι πολύ σημαντική για την ασφαλή χρήση των νέων αυτών συστημάτων και πως η επικινδυνότητα των φυσικών ρευστών δεν είναι κάτι το οποίο πρέπει να μας φοβίζει αλλά σίγουρα να μας επιβάλει σεβασμό προς αυτά και μεθοδικότητα και υπευθυνότητα στον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε.

Πηγές / Βιβλιογραφία