Γράφει ο Σταυρουλάκης Αρτ. Κων/νος,
Οικονομολόγος Ανωτάτης Βιομηχανικής Σχολής Θεσ/κης
D – Econ  Σταυρουλάκης Κων/νος και Συνεργάτες .
Λογιστής / Φοροτεχνικός, Σύμβουλος Επιχειρήσεων
Αρ. Άδειας 0028686 Τάξη Α’
email:eurohania@yahoo.gr

Συχνά ακούμε την προτροπή «να κάνεις μια ΙΚΕ», η οποία «θα σου προσφέρει φορολογικά και άλλα πλεονεκτήματα». Τέτοιου είδους συμβουλές, όταν προέρχονται από μη ειδικούς, είναι συνήθως αβάσιμες. Παρ’ όλα αυτά, αναδεικνύουν την πραγματική ανάγκη για τη βέλτιστη επιλογή του τύπου της επιχείρησης που θα στεγάσει τον επαγγελματικό μας αγώνα.

Η φράση «κάνε μια ΙΚΕ γιατί είναι η καλύτερη επιλογή» είναι, καταρχάς, λανθασμένη. Η επιλογή του εταιρικού τύπου που ταιριάζει σε κάθε επαγγελματία προϋποθέτει τη διερεύνηση πολλών παραμέτρων, οι οποίες συχνά συγκρούονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, ένας τύπος επιχείρησης μπορεί να είναι συμφέρων από φορολογικής πλευράς, αλλά λιγότερο ασφαλής ως προς την ευθύνη. Μπορεί να διευκολύνει την οργάνωση της δραστηριότητας, αλλά να συνεπάγεται αυξημένο κόστος λογιστικής τήρησης ή αυστηρότερες κυρώσεις σε περίπτωση φορολογικού ελέγχου.

Με το παρόν άρθρο επιχειρείται μια βασική καταγραφή των μεταβλητών που προσδιορίζουν την απόφαση για τον τύπο της επιχείρησης που καλείται να επιλέξει ένας επαγγελματίας. Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι χωρίς τη γνώμη ενός εξειδικευμένου Λογιστή – Φοροτεχνικού, καθώς και του Δικηγόρου που συμβουλεύει την επιχείρηση, η τελική απόφαση ενέχει σημαντικό ρίσκο.

Κατ’ αρχάς, ας προχωρήσουμε σε μια γενική διάκριση:

  • Ατομικές επιχειρήσεις
    Αποτελούν τον απλούστερο τύπο επιχείρησης και δημιουργούνται από έναν μόνο επαγγελματία (π.χ. ξυλουργό, ψυκτικό, δικηγόρο, έμπορο, αγρότη κ.λπ.). Η επιχειρηματική δραστηριότητα ταυτίζεται ουσιαστικά με το φυσικό πρόσωπο και περιστρέφεται γύρω από αυτό.
  • Προσωπικές εταιρείες
    Αποτελούνται από δύο ή περισσότερα άτομα στο πλαίσιο της συνεργασίας τους. Οι βασικές μορφές είναι οι Ομόρρυθμες Εταιρείες (Ο.Ε.) και οι Ετερόρρυθμες Εταιρείες (Ε.Ε.).
  • Κεφαλαιουχικές εταιρείες
    Σε αυτήν την κατηγορία εντάσσονται οι Ανώνυμες Εταιρείες (Α.Ε.), οι Εταιρείες Περιορισμένης Ευθύνης (Ε.Π.Ε.) και οι Ιδιωτικές Κεφαλαιουχικές Εταιρείες (Ι.Κ.Ε.). Οι εταιρείες αυτές μπορούν να συσταθούν ακόμη και από ένα μόνο άτομο (μονοπρόσωπες) ή από περισσότερους εταίρους και συναντώνται συνήθως σε επιχειρηματικά σχήματα μεγαλύτερου μεγέθους.

Ας εξετάσουμε, στη συνέχεια, τη χρησιμότητα κάθε κατηγορίας σε σχέση με τα βασικά ζητούμενα της λειτουργίας μιας επιχείρησης.

Αναλυτικότερα:

  1. Τι φόρο έχω σε κάθε μία από αυτές τις επιλογές;

Η ατομική επιχείρηση φορολογείται με προοδευτική κλίμακα. Συγκεκριμένα, από τα καθαρά κέρδη της:

  • τα πρώτα 10.000 € φορολογούνται με 9%,
  • τα επόμενα 10.000 € με 20%,
  • τα επόμενα 10.000 € με 26%,
  • στη συνέχεια εφαρμόζονται συντελεστές 34% και 39%,
  • ενώ για κέρδη άνω των 60.000 € ο συντελεστής ανέρχεται στο 44%.

Σημειώνεται ότι από το 2026 και μετά οι νέοι επαγγελματίες έως 25 ετών έχουν αφορολόγητο όριο τα πρώτα 20.000 € κερδών. Επιπλέον, προβλέπονται φορολογικές εκπτώσεις ανάλογα με τον αριθμό των ανήλικων τέκνων.

Οι προσωπικές εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.) που τηρούν απλογραφικά βιβλία φορολογούνται με ενιαίο (οριζόντιο) φορολογικό συντελεστή 22%. Είτε τα κέρδη είναι 10 € είτε 10.000.000 €, ο συντελεστής παραμένει ο ίδιος: 22%.
Σε λιγότερες περιπτώσεις συναντάμε προσωπικές εταιρείες που τηρούν διπλογραφικά βιβλία· σε αυτές, κατά τη διανομή των κερδών, επιβάλλεται επιπλέον φόρος 5%. Ο γενικός κανόνας, ωστόσο, παραμένει ο φόρος 22% χωρίς άλλη επιβάρυνση.

Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (Α.Ε., Ε.Π.Ε. και Ι.Κ.Ε.), οι οποίες τηρούν υποχρεωτικά διπλογραφικά βιβλία, ο φόρος επί των κερδών είναι επίσης 22%. Όταν οι εταίροι αποφασίσουν τη διανομή των κερδών, επιβάλλεται επιπλέον φόρος μερισμάτων 5%.

Συμπερασματικά, παρατηρούμε ότι όταν τα κέρδη μιας επιχείρησης υπερβαίνουν περίπου τις 50.000 €, η ατομική επιχείρηση παύει να είναι συμφέρουσα από πλευράς φορολογικής επιβάρυνσης. Για κέρδη άνω αυτού του ορίου, ενδέχεται να πρέπει να εξεταστεί η μετατροπή της ατομικής επιχείρησης σε προσωπική ή κεφαλαιουχική εταιρεία.
Ωστόσο, όπως ήδη αναφέρθηκε, η φορολογία δεν είναι το μοναδικό κριτήριο. Υπάρχουν και άλλα ουσιώδη πεδία που πρέπει να αξιολογηθούν πριν από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης.

Ας δούμε το επόμενο:

  1. Ο τρόπος λήψης των αποφάσεων

Στην ατομική επιχείρηση υπάρχει ένας και μοναδικός αποφασίζων: ο επιχειρηματίας. Ο ίδιος λαμβάνει όλες τις αποφάσεις και φέρει αποκλειστικά την ευθύνη της διοίκησης.

Στις εταιρείες (προσωπικές ή κεφαλαιουχικές), οι αποφάσεις λαμβάνονται από τα όργανα διοίκησης που προβλέπονται από τον νόμο και το καταστατικό.

Ειδικότερα:

  • στις Προσωπικές Εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.), καθώς και στις Ι.Κ.Ε. και Ε.Π.Ε., τη διοίκηση ασκεί ο διαχειριστής,
  • στις Ανώνυμες Εταιρείες (Α.Ε.), τη διοίκηση ασκεί το Διοικητικό Συμβούλιο.

Παρά ταύτα, η πραγματική δύναμη λήψης των αποφάσεων στις εταιρείες ανήκει τελικά στους εταίρους, καθώς αυτοί αποφασίζουν ποιος θα είναι ο διαχειριστής ή ποια πρόσωπα θα απαρτίζουν το Διοικητικό Συμβούλιο.

Ο γενικός κανόνας κατανομής της εξουσίας έχει ως εξής:

Στις Προσωπικές Εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.) κυρίαρχο ρόλο παίζουν τα πρόσωπα (γι’ αυτό και ονομάζονται «προσωπικές»), ενώ στις Κεφαλαιουχικές Εταιρείες (Ι.Κ.Ε., Ε.Π.Ε. και Α.Ε.) κυριαρχεί το κεφάλαιο (εξ ου και ο χαρακτηρισμός «κεφαλαιουχικές»).

Χαρακτηριστικό παράδειγμα:

Σε μια Ο.Ε. όπου ο πρώτος εταίρος κατέχει ποσοστό 98% και οι άλλοι δύο από 1% έκαστος, σε περίπτωση σύμπραξης του δεύτερου και του τρίτου, ο πρώτος εταίρος, παρά το υψηλό ποσοστό του, δεν μπορεί να επιβάλει απόφαση, καθώς υπερισχύει η πλειοψηφία των προσώπων (δύο ψήφοι έναντι μίας).
Αντίθετα, σε μια κεφαλαιουχική εταιρεία, όπου το κριτήριο είναι το κεφάλαιο, ο εταίρος που κατέχει το 98% του εταιρικού κεφαλαίου ουσιαστικά ελέγχει πλήρως τις αποφάσεις της εταιρείας.

Συνεπώς, στο συγκεκριμένο πεδίο γίνεται σαφές ότι η σωστή επιλογή εταιρικού τύπου εξαρτάται άμεσα από την πραγματική συμφωνία και τη δυναμική των σχέσεων μεταξύ των εταίρων.

  1. Η ευθύνη των μελών της επιχείρησης

Στην ατομική επιχείρηση, αν, ο μη γένοιτο, προκύψουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα, οι πιστωτές μπορούν να στραφούν όχι μόνο κατά της περιουσίας της επιχείρησης, αλλά και κατά της προσωπικής περιουσίας του επιχειρηματία, μέχρι την πλήρη εξόφληση των οφειλών.

Στις προσωπικές εταιρείες η ευθύνη ποικίλει ανάλογα με τον τύπο:

  • Στις Ομόρρυθμες Εταιρείες (Ο.Ε.), όλοι οι εταίροι φέρουν απεριόριστη ευθύνη, όπως στην ατομική επιχείρηση.
  • Στις Ετερόρρυθμες Εταιρείες (Ε.Ε.), τα ομόρρυθμα μέλη έχουν απεριόριστη ευθύνη, ενώ τα ετερόρρυθμα μέλη φέρουν περιορισμένη ευθύνη, χάνουν μόνο το κεφάλαιο που έχουν εισφέρει στην εταιρεία, χωρίς να κινδυνεύει η προσωπική τους περιουσία.

Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (Α.Ε., Ε.Π.Ε., Ι.Κ.Ε.) προστατεύονται τα προσωπικά περιουσιακά στοιχεία των εταίρων. Σε περίπτωση οικονομικού προβλήματος, κάθε μέλος χάνει μόνο το ποσό που έχει εισφέρει στην εταιρεία.

Εξαιρέσεις: Οι οφειλές προς το Δημόσιο επιβάλλουν απεριόριστη ευθύνη στον διαχειριστή (για Ε.Π.Ε. και Ι.Κ.Ε.) ή στον Πρόεδρο/Διευθύνοντα Σύμβουλο (για Α.Ε.). Επιπλέον, σε ειδικές περιπτώσεις, όπως η λήψη δανείου όπου ένα μέλος έχει υπογράψει ως εγγυητής, η ευθύνη του περιορίζεται μόνο στο συγκεκριμένο δάνειο.

Συμπέρασμα: Όσον αφορά την ευθύνη, οι κεφαλαιουχικές εταιρείες παρέχουν το υψηλότερο επίπεδο προστασίας. Για επιχειρήσεις με υψηλό επιχειρηματικό ρίσκο ή μεγάλα επενδυτικά σχέδια, είναι προτιμότερο να επιλεγεί ένας τύπος εταιρείας με περιορισμένη ευθύνη, ώστε η προσωπική περιουσία των εταίρων να προστατεύεται. Αντίθετα, για δραστηριότητες με χαμηλό ρίσκο, η ατομική ή η προσωπική εταιρεία μπορεί να είναι αποδεκτή επιλογή.

  1. Η υποχρεωτική ασφάλιση στο ΤΕΒΕ/ΕΦΚΑ και οι λοιπές ασφαλιστικές υποχρεώσεις

Στην ατομική επιχείρηση, ο επιχειρηματίας ασφαλίζεται υποχρεωτικά στο ΤΕΒΕ/ΕΦΚΑ. Δεν απαιτείται καμία άλλη ασφάλιση ΙΚΑ/ΕΦΚΑ. Επιπλέον, συγγενείς πρώτου βαθμού που εργάζονται στην επιχείρηση για βοήθεια χωρίς αμοιβή δεν υποχρεούνται σε ασφάλιση.

Στις προσωπικές εταιρείες (Ο.Ε. και Ε.Ε.) ασφαλίζονται υποχρεωτικά όλα τα μέλη, ακόμα και αυτά με 1% συμμετοχή ή τα ετερόρρυθμα μέλη. Όσον αφορά την εργασία στην εταιρεία:

  • Τα ομόρρυθμα μέλη μπορούν να εργάζονται ελεύθερα χωρίς πρόσθετη ασφάλιση.
  • Τα ετερόρρυθμα μέλη που εργάζονται στην εταιρεία πρέπει να ασφαλιστούν στο ΙΚΑ/ΕΦΚΑ.
  • Οι συγγενείς πρώτου βαθμού δεν έχουν την απαλλαγή ασφάλισης που ισχύει στις ατομικές επιχειρήσεις.

Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες (Ι.Κ.Ε., Ε.Π.Ε., Α.Ε.):

  • Οι εργαζόμενοι που δεν είναι διαχειριστές ή μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου υποχρεούνται σε ασφάλιση ΙΚΑ/ΕΦΚΑ.
  • Οι διαχειριστές και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου απαλλάσσονται από την ασφάλιση ΙΚΑ/ΕΦΚΑ, αλλά μόνο για τις διοικητικές και διαχειριστικές τους υπηρεσίες.
  • Υποχρεωτική ασφάλιση στο ΤΕΒΕ/ΕΦΚΑ υπάρχει μόνο για τους διαχειριστές των Ε.Π.Ε. και Ι.Κ.Ε., για τα μέλη μονοπρόσωπων εταιρειών και για τα μέλη Δ.Σ. Α.Ε. που κατέχουν πάνω από 3% των μετοχών.

Συμπέρασμα: Οι ασφαλιστικές υποχρεώσεις ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με τον τύπο της επιχείρησης. Ένας επιχειρηματίας πρέπει να λάβει υπόψη τόσο τη δική του ασφάλιση όσο και την υποχρέωση ασφάλισης των μελών ή των συγγενών που εργάζονται στην επιχείρηση, προκειμένου να επιλέξει τον κατάλληλο εταιρικό τύπο για τη δραστηριότητά του.

  1. Κόστος λογιστικών υπηρεσιών σε αντιπαραβολή με την οργάνωση της επιχείρησης, τις δυνατότητες ελέγχου της εφορίας και τα πρόστιμα.

Η ατομική επιχείρηση και οι προσωπικές εταιρείες που έχουν βιβλία εσόδων –  εξόδων  έχουν μικρότερο κόστος λογιστικής τήρησης καθώς καταχωρούν μόνο τα έσοδα και τα έξοδα τους. Στις κεφαλαιουχικές εταιρείες που έχουν διπλογραφικά βιβλία το κόστος λογιστικής τήρησης είναι πολύ μεγαλύτερο καθώς εκεί δεν έχεις ένα βιβλίο για τα έσοδα και ένα για τα έξοδα αλλά επιπλέον, βιβλίο καταγραφής του Ταμείου, των καρτελών των πελατών και των προμηθευτών, των λογαριασμών όψεως, των δανείων, των φόρων, των επενδύσεων, των εγγυήσεων κ.τ.λ. πέραν δηλαδή των αυτονόητων καταγραφών των αγορών, των δαπανών και των εσόδων.

Μπορεί όμως το κόστος να είναι μεγαλύτερο (κατ’ ελάχιστο τρεις φορές μεγαλύτερο από μια προσωπική εταιρεία με απλογραφικά) αλλά όμως όταν τηρούνται όσα προαναφέρθηκαν σημαίνει ότι η εταιρεία θα οργανωθεί σε μέγιστο βαθμό, άρα θα εξοικονομήσει πολλαπλά την αύξηση του κόστους της λογιστικής τήρησης.

Να σημειώσουμε όμως πως όταν καταγράφονται τα πάντα, τότε και ένας φορολογικός έλεγχος μπορεί να ζητήσει όλα τα βιβλία αυτά. Αυτό σημαίνει ότι ο έλεγχος στα διπλογραφικά βιβλία γίνεται πιο εύκολος και από την φορολογική αρχή. Όμως αυτό είναι πρόβλημα μόνο για τις παραβατικές επιχειρήσεις και τις επιχειρήσεις που δεν θέλουν να οργανωθούν. Και οι δύο περιπτώσεις αυτές όμως αποτελούν πολύ χειρότερα βαρίδια από τον έλεγχο. Μυαλό έχουμε για να καταλάβουμε επιτέλους τα αυτονόητα.

Τέλος δεν κρύβω την απογοήτευσή μου στο γεγονός ότι ο νομοθέτης έχει υψηλότερα πρόστιμα συμμόρφωσης στις επιχειρήσεις με διπλογραφικά βιβλία (κεφαλαιουχικές) . Για παράδειγμα αν υποβάλεις εκπρόθεσμα μια δήλωση ΦΠΑ με 20 ευρώ υποχρέωση απόδοσης φόρου  στα απλογραφικά βιβλία (συνήθως ατομικές και προσωπικές ΟΕ, ΕΕ) έχουμε 250 ευρώ πρόστιμο ενώ στα διπλογραφικά βιβλία (κεφαλαιουχικές ΑΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ) έχουμε 500 ευρώ, απαράδεκτο κατά την γνώμη μου αλλά δεν είναι του παρόντος.

Αγαπητοί μου αναγνώστες βεβαίως και μπορεί να υπάρξουν και άλλοι παράμετροι, γι αυτό όταν θέλετε να επιλέξετε τον σωστό τύπο της επιχείρησης σας πρέπει να απευθυνθείτε στον συνεργάτη σας λογιστή και δικηγόρο, ώστε να αναλυθούν όλα εις βάθος. Σε ένα άρθρο όπως αυτό είχα την δυνατότητα να παραθέσω μόνο τα σημαντικά και όχι τις λεπτομέρειες, ελπίζοντας ότι θα λάβετε μια ισχυρή αρχική καθοδήγηση.

Εξάλλου κατά την επιλογή του τύπου της επιχείρησης, εκτός της ανάγνωση των προαναφερόμενων, δεν πρέπει να γνωρίζω αν η επιχείρηση μου χρειάζεται συνέταιρο; Κι αν χρειάζεται εγώ έχω μάθει να συνεργάζομαι; Το επενδυτικό μου πλάνο πιο είναι; Ο στόχος της υλοποίησης των επιχειρηματικών μου πράξεων; Η επιχειρηματική μου παιδεία;  Όλα αυτά είναι θέματα που πρέπει να προβληματίζουν τον επιχειρηματία ώστε να ζητά την γνώμη του πλέον αρμόδιου στα θέματα αυτά. Του Οικονομολόγου. Του επιχειρηματικού συμβούλου.

Τώρα αν ψάξετε στην αγορά για να βρείτε τέτοιον συνεργάτη και διαπιστώσετε ότι όλοι οι οικονομολόγοι έχουν γίνει λογιστές, ή τραπεζικοί, ή εφοριακοί, ή επιχειρηματίες ή μελετητές  (που κάνουν όμως θετικές μελέτες για την επιχείρηση ώστε να επιτύχουν την λήψη της επιχορήγησης και μόνο) τότε σκεφτείτε «Μα τι συμβαίνει εδώ στην Ελλάδα;»  αν βρείτε καμία ωραία απάντηση σας παρακαλώ πείτε μου την και μένα.